Minimum Stok Seviyesi Nedir?
Minimum stok seviyesi, bir ürünün stoku bu miktarın altına düştüğünde yeni sipariş vermeniz gerektiğini söyleyen eşik değerdir. Buna "sipariş noktası" da denir.
Minimum stok seviyesini doğru belirlemek hem müşteri memnuniyeti hem de sermaye verimliliği açısından kritiktir:
- Çok yüksek ayarlarsanız: Gereksiz stok taşırsınız, depo maliyeti artar, nakit bloke olur.
- Çok düşük ayarlarsanız: Sipariş noktasına geldiğinizde mal bitmiş olur, müşteriye "yok" dersiniz.
Temel Hesaplama Formülü
Minimum stok seviyesini hesaplamak için üç değere ihtiyacınız var:
1. Günlük Satış Hızı (GSH) Son 30-90 günün satışını gün sayısına bölün.
Örnek: Son 60 günde 300 adet sattıysanız, GSH = 300/60 = 5 adet/gün
2. Tedarik Süresi (TS) Sipariş verdiğinizden malı aldığınıza kadar geçen gün sayısı.
Örnek: Tedarikçiniz siparişi 7 günde teslim ediyorsa, TS = 7 gün
3. Güvenlik Tamponu (GT) Beklenmedik gecikmeler veya satış artışları için ek stok. Genellikle tedarik süresinin %50'si.
Formül: Minimum Stok = (GSH × TS) + GT
Örnek hesaplama:
- GSH = 5 adet/gün
- TS = 7 gün
- GT = 5×7×0,5 = 17,5 → 18 adet
Minimum Stok = (5×7) + 18 = 35 + 18 = 53 adet
Stok 53'ün altına düştüğünde sipariş vermeniz gerekir.
Ürün Kategorisine Göre Minimum Stok Yaklaşımı
Tüm ürünler için aynı yöntemi uygulamak pratik değildir. Ürünlerinizi ABC grubuna göre farklı yaklaşımla ele alın:
A Grubu Ürünler (En Değerliler)
- Formülü tam uygulayın
- Güvenlik tamponunu biraz daha yüksek tutun (tedarik süresinin %75'i)
- Haftalık kontrol edin
- Bu ürünlerde "yok" demek büyük kayıptır
B Grubu Ürünler
- Formülü standart olarak uygulayın
- Aylık kontrol yeterli
C Grubu Ürünler
- Minimum stok = 0 veya çok düşük
- Sipariş geldikçe temin edin
- Ölü stok riskine karşı dikkatli olun
Mevsimsel Ürünler İçin Dinamik Minimum Stok
Bazı ürünlerin satış hızı mevsimlere göre değişir. Örneğin yaz giyim veya kış bakım ürünleri. Bu ürünler için sabit minimum stok yerine mevsimsel hesaplama yapın:
Yaz sezonu: GSH yüksek → Minimum stok yüksek Kış sezonu: GSH düşük → Minimum stok düşük
POS yazılımınız geçmiş dönem satışlarını görebiliyorsa bu hesabı sizin için otomatik yapabilir.
Minimum Stok Uyarısı: Sistem Nasıl Çalışmalı?
Minimum stok seviyesini belirlemek yeterli değildir. POS yazılımınız bu eşiği geçildiğinde size uyarı vermelidir:
Anlık uyarı: Bir satış yapılınca stok seviyesi minimum altına düştüğünde ekranda uyarı çıkmalı.
Günlük rapor: Sabahları "minimum stok altındaki ürünler" listesi e-posta veya bildirim olarak gelmeli.
Sipariş listesi oluşturma: İdeal sistemde minimum stok altındaki ürünler otomatik sipariş listesine eklenir. Tedarikçiye bu listeyi gönderirsiniz.
Gerçekçi Örnek: Tekstil Toptancısı
Bir tekstil toptancısı için minimum stok hesabı:
| Ürün | GSH | Tedarik Süresi | Güvenlik Tamponu | Min. Stok |
|---|---|---|---|---|
| Beyaz T-shirt M | 8 adet/gün | 5 gün | 20 adet | 60 adet |
| Lacivert Pantolon 32 | 3 adet/gün | 10 gün | 15 adet | 45 adet |
| Pembe Bluz S | 1 adet/gün | 7 gün | 4 adet | 11 adet |
Bu tabloyu sisteme girersiniz ve her gün minimum stok altındaki ürünler otomatik olarak raporlanır.
Minimum Stok Revizyonu
Bir kez ayarlanan minimum stok seviyeleri sonsuza dek geçerli değildir. Şu durumlarda revize edin:
- Satış hızı belirgin şekilde değiştiyse
- Tedarikçi teslimat süresi değiştiyse
- Yeni bir ürün A grubuna girdiyse
- Sezon değişikliği yaşandıysa
Yılda en az iki kez minimum stok seviyelerini gözden geçirme alışkanlığı edinin.
Sonuç
Minimum stok seviyesi, toptancılıkta en temel stok yönetimi aracıdır. Formül basittir ama uygulamak için sistematik bir yaklaşım gerekir. POS yazılımı bu hesabı ve takibi otomatize ettiğinde, siz işinizin diğer alanlarına odaklanabilirsiniz.