Toptancılıkta ödeme nadiren sade ve tek tip. Müşteri elindeki nakiti yatırıyor, üstünü karta çekiyor, kalanını da veresiye bırakıyor. Bu üç ayrı ödeme tipini aynı satışta yönetmek — hem doğru kayıt tutmak hem müşteri hesabını düzgün güncellemek — split ödeme sistemi olmadan çok zor.
Bu yazıda split ödemenin neden gerekli olduğunu, nasıl yönetileceğini ve doğru sistem kurulmadığında ne tür sorunlar yaşandığını ele alacağız.
Toptancılıkta Tipik Ödeme Senaryoları
Gerçek hayattan örnekler:
Senaryo 1: Müşteri 2.800 TL'lik alışveriş yaptı. Elinde 1.000 TL nakit var. 1.000 TL kartla ödedi. Kalan 800 TL'yi "hafta sonu getiririm" dedi. Üç ayrı ödeme, tek satış.
Senaryo 2: Müşteri 5.000 TL açık hesabı var. Bu alışverişte 3.000 TL'lik ürün aldı. 1.500 TL nakit verdi — hem bu satıştan hem eski borçtan mahsup istedi. 1.500 TL de veresiye kaldı.
Senaryo 3: Büyük müşteri ay sonunda toplu ödeme yapıyor. Bu ayki alışveriş 12.000 TL. 8.000 TL havale yaptı. 4.000 TL'yi vadeli bıraktı.
Bu senaryoların her birini kağıda veya Excel'e kaydetmeye çalışın — haftalar sonra hangi müşterinin ne kadar borcu olduğunu bulmak için muhasebeciye saatler harcatırsınız.
Split Ödeme Olmadan Ne Olur?
Sisteminiz split ödemeyi desteklemiyorsa iki kötü seçenekten biri:
Seçenek 1 — Hepsini veresiye yaz: Müşteri 1.000 TL nakit ödedi ama siz hepsini veresiye kaydettiniz. Kasa açık, alacak şişirilmiş. Ay sonunda mutabakatta karışıklık.
Seçenek 2 — Hepsini kasa yaz: Nakit ve kart aldınız, veresiye kaydı yapmadınız. Müşteri borcu sisteme girmiyor. Tahsilat zamanı "ben ne kadar borçluyum ki?" sorusu başlar.
Her iki durumda da gerçek tablo görünmüyor, kararlar yanlış veriye dayanıyor.
Doğru Split Ödeme Nasıl Kayıt Altına Alınır?
Sağlıklı bir split ödeme kaydı şunları içermeli:
- Satış toplamı: 2.800 TL
- Nakit alınan: 1.000 TL
- Kart alınan: 1.000 TL
- Veresiyeye eklenen: 800 TL
- Fatura/irsaliye: Satış toplamı üzerinden, ödeme detayı ayrıca
Bu kayıt hem kasayı doğru günceller hem müşteri bakiyesini doğru gösterir hem de günlük raporlarda nakit, kart ve veresiye tutarları ayrı görünür.
Nakit, Kart ve Veresiye: Her Birinin Farklı Takibi
Nakit: Fiziksel kasaya giriyor. Günün sonunda kasa sayımıyla eşleşmeli.
Kart: Banka hesabına geçiyor ama genellikle 1-2 gün sonra. POS komisyon kesintisi var. Aylık kart tahsilatlarını banka ekstresiyle mutabık edin.
Veresiye: Müşterinin açık hesabına ekliyor. Alacak takip sistemine giriyor. Vade tarihi belirlenmeli.
Bu üçü farklı akışlara sahip. Split ödeme sistemi her birini ayrı kanal olarak işler ve günlük raporda şöyle bir tablo sunar:
| Ödeme Tipi | Günlük Toplam |
|---|---|
| Nakit | 12.400 TL |
| Kredi/Banka Kartı | 8.200 TL |
| Veresiye (yeni) | 4.600 TL |
| Toplam Satış | 25.200 TL |
Bu tablo olmadan ne kasanız tutar ne alacaklarınız güvenilirdir.
Müşteri Alacağından Mahsup
Split ödemede bir başka durum: müşteri hem yeni alışveriş yapıyor hem eski borcunu ödemek istiyor. "Şu anda 500 TL veriyorum, 200 TL'yi eski borçtan düş, 300 TL'yi de bugünkü alışverişten" diyor.
Bu mahsup işlemi basit gibi görünse de yanlış kaydedildiğinde eski bakiye ve yeni bakiye karışır. Doğru sistem bu iki işlemi ayrı kayıt olarak ama birbirine bağlı şekilde işler.
Sezon ve Büyük Alım Dönemlerinde Split Ödeme
Tekstil toptancılarında sezon başında müşteriler büyük sipariş verir. Bu siparişin ödemesi genellikle kademelere yayılır:
- Sipariş sırasında %30 peşinat
- Malı teslim alırken %40
- 60 gün sonra kalan %30
Bu yapı aslında split ödemenin genişletilmiş hali. Her taksit ayrı ödeme kaydı, hepsi aynı siparişe bağlı.
Siparix'te bu tür kısmi ödeme yapıları yönetilebilir. Sipariş bazında ödeme geçmişi görülebilir.
Siparix ile Split Ödeme
Siparix'in satış ekranında ödeme adımına geçtiğinizde üç alana tutar girebilirsiniz: nakit, kart, veresiye. Toplamları satış tutarıyla eşleşmeden satış kapatılamaz — bu otomatik kontrol hata payını ortadan kaldırır.
Günün sonunda raporlarda her ödeme tipi ayrı görünür. Aylık raporlarda veresiye olarak açılan tutarlar, tahsil edilenler ve bakiyeler izlenebilir.
Split ödeme müşteriye esneklik sunmanın en iyi yolu. Ama bu esnekliği sağlarken sizin tarafınızda tam kayıt ve tam kontrol olmalı. Sistem olmadan split ödeme kargaşa yaratır; doğru sistemle ise müşteri memnuniyeti ve mali düzen yan yana yürür.